ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ଵରର କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳ ସହିଦ୍ ନଗର ଠାରେ ଆଜକୁ ୫୦ ବର୍ଷ ତଳେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଲାଭ କରିଥିବା ‘ଆର୍ଯ୍ୟସମାଜ, ଭୁବନେଶ୍ଵର'ର ଏକ ଗରିମାମୟ ଇତିହାସ ରହିଛି । ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଲାଭ କରିଥିବା ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅର୍ଦ୍ଧଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ବେଦର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର ସହ ବୈଦିକ ସଂସ୍କୃତିର ମହାନ ପରମ୍ପରାକୁ ଉଜ୍ଜୀବିତ କରି ରଖିଛି । ଏହି ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନ ବେଦାଲୋଚନା, ଯଜ୍ଞାନୁଷ୍ଠାନ, ବୈଦିକ ସଂସ୍କାର, ଯୋଗସାଧନା ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଗୁନ୍ଥାଗାର ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛି । ଏହା ସୁବିଦିତ ଯେ କୌଣସି ପ୍ରାସାଦର ଭୂମି ଉପରେ ଥିବା ଅଂଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୁଏ, ପରନ୍ତୁ ତାହାର ଭିତ୍ତି ଦୃଷ୍ଟିପଥକୁ ଆସେ ନାହିଁ । ତାହା ବୋଲି କୌଣସି ପ୍ରାସାଦ ଭିତ୍ତିଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ । ପ୍ରାସାଦର ଦୃଶ୍ୟ ଭାଗ ଅପେକ୍ଷା ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାଗକୁ ଜାଣିବା ପାଇଁ ସ୍ୱତଃ କୌତୁହଳ ଜାତ ହୁଏ ।
ଦେଶରେ ଆର୍ଯ୍ୟସମାଜ ସ୍ଥାପନାର ଶହେ ବର୍ଷ ପରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ଵରରେ ଜଣେ ଉଚ୍ଚ ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରୀ ଇଂ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଦାସଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧପୂତ ତପୋସାଧନାର ଫଳସ୍ୱରୂପ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା ଆର୍ଯ୍ୟସମାଜ । କୌଣସି ଭବନ ନ ଥାଇ ଆର୍ଯ୍ୟସମାଜର ଗତିବିଧି ତାଙ୍କ ବାସଭବନରେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଥିଲା । ଭୁବନେଶ୍ୱର ଶହୀଦନଗର ସ୍ଥିତ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଭୂମିରେ ଆର୍ଯ୍ୟସମାଜର ଶୁଭାରମ୍ଭ ଏକ ସ୍ମରଣୀୟ ଦିବସ ଥିଲା । ଭୁବନେଶ୍ଵରରେ ଆର୍ଯ୍ୟସମାଜ କେନ୍ଦ୍ରର ସଂସ୍ଥାପକଙ୍କର ସଦୁଦ୍ୟମରେ ଭାରତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥା ପ୍ରଖ୍ୟାତ ବେଦଭାଷ୍ୟକର୍ତ୍ତା ସ୍ଵାମୀ ଡଃ. ସତ୍ୟପ୍ରକାଶଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଅପୂର୍ବ ସଂଯୋଗ ଥିଲା ।
ପୂଜ୍ୟ ସ୍ବାମିଜୀ ବହୁବାର ଭୁବନେଶ୍ଵର ପଦାର୍ପଣ କରି ଆର୍ଯ୍ୟସମାଜ ପରିସରରେ ଯେଉଁ ଅମୃତମୟ ପ୍ରବଚନ ଶୁଣାଇଥିଲେ, ତାହାର ଫଳ ସ୍ୱରୂପ ଏହି ସ୍ଥଳ ଅବଶେଷରେ ତୀର୍ଥଭୂମିରେ ପରିଣତ ହେଲା । ପ୍ରଭୁ ସର୍ବଦା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଅଭିପ୍ରାୟର କୃପାଳୁ ସହଯୋଗୀ ଅଟନ୍ତି । ସେହି କୃପାବଳରେ ଆର୍ଯ୍ୟସମାଜ ପରିସରରେ ଅନେକ ବଦାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ସାହାଯ୍ୟ ସହଯୋଗରେ ବେଦଭବନ, ମହର୍ଷି ଦୟାନନ୍ଦ ସ୍ମାରକୀ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ, ଶ୍ରଦ୍ଧାନନ୍ଦ ଭବନ ଆଦି ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି । ବହୁ ନିଷ୍ଠାପର ସଦସ୍ୟ-ସଦସ୍ୟାଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଆର୍ଯ୍ୟସମାଜର ବହୁବିଧ ଲୋକହିତକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ତ୍ବରାନ୍ବିତ ହୋଇଛି ।
ଅନୁଷ୍ଠାନର ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇତିହାସର ରୂପ ଦେବା ଅବସରରେ ମନରେ ସ୍ବତଃ ଭାବନା ଆସେ ଯେ ସଦୁଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖି ମୁଷ୍ଟିମେୟ କେତେଜଣ ବେଦପ୍ରେମୀ ସାପ୍ତାହିକ ସତସଙ୍ଗକୁ ଆୟୁଧ କରି ଅନାସକ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ବେଦବାଣୀର ଚିନ୍ତନ ଓ ପ୍ରସାର ପାଇଁ ଯଥାଶକ୍ତି ଯେଉଁ ସଂକଳ୍ପର ବୀଜ ବପନ କରିଥିଲେ, ତାହା ଆଜି ଏକ ବିଶାଳ ଦ୍ରୁମରେ ପରିଣତ ହୋଇ ରାଜ୍ୟରେ ବେଦଜ୍ଞାନ ପ୍ରଚାରର ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଛି ।